Şirket kuruluşu çoğu zaman bir formalite gibi ele alınır: bir yapı seçilir, evraklar hazırlanır, tescil tamamlanır ve asıl işe geçilir. Oysa kuruluşta yapılan seçim, sonraki yıllarda ortak alırken, kâr dağıtırken, kredi kullanırken ve nihayetinde şirketten çıkarken karşınıza tekrar tekrar çıkar. Bu seçimi sonradan değiştirmek mümkündür ama nadiren ucuzdur.
Yapı seçimi bir vergi sorusu değildir
Kuruluş danışmanlığında en sık duyduğumuz soru hangi yapının daha az vergi ödediğidir. Bu meşru bir sorudur ancak tek başına yanıltıcıdır, çünkü vergi yükü şirketin kâr dağıtım davranışına, ortak sayısına ve faaliyet biçimine göre değişir. Aynı yapı bir şirket için avantajlı, benzer büyüklükteki bir diğeri için dezavantajlı olabilir.
Daha yararlı olan soru şudur: bu şirket üç yıl sonra nasıl bir şey olacak? Yatırımcı alacak mı, ortak sayısı artacak mı, hisse devri olacak mı, yurt dışına açılacak mı? Yapı seçimi bu sorulara verilen cevaplarla anlam kazanır. Bugünkü vergi optimizasyonu için seçilen bir yapı, iki yıl sonra ortak almayı zorlaştırabilir.
Sorumluluk, yönetişim ve çıkış
Yapı seçimi üç şeyi birden belirler. Birincisi sorumluluğun sınırı: kurucuların kişisel malvarlığı ile şirket borçları arasındaki mesafe. İkincisi yönetişim: kararların nasıl alınacağı, hangi konularda oy birliği gerektiği, azınlık ortağın hangi haklara sahip olacağı. Üçüncüsü çıkış: hisse devrinin nasıl işleyeceği ve ortaklardan biri ayrılmak istediğinde ne olacağı.
Bu üçüncü başlık kuruluş aşamasında en çok ihmal edilenidir. Ortaklar iyi anlaşırken ayrılma koşullarını konuşmak gereksiz görünür; anlaşmazlık çıktığında ise konuşmak imkânsız hâle gelir.
Ortaklık sözleşmesinin en önemli maddesi, ortakların birbirini en çok sevdiği gün yazılan ayrılık maddesidir.
Kuruluş öncesinde netleşmesi gerekenler
- Faaliyet konusu ve bunun gerektirdiği özel izin veya lisanslar
- Ortaklık yapısı, pay oranları ve sermaye taahhüdünün nasıl karşılanacağı
- Yönetim yetkisi, temsil ve imza sirkülerinin kapsamı
- Kâr dağıtım politikası ve ortakların bundan beklentisi
- Hisse devri, ön alım hakkı ve ortaklıktan ayrılma koşulları
İyi kurulmuş bir şirket, ilk yıllarda fark edilmez; kötü kurulmuş bir şirket ise her önemli kararda kendini hatırlatır. Kuruluş, hukukun ve mali planlamanın birlikte düşünülmesi gereken az sayıdaki andan biridir. SAFARI CONSULTING olarak yurt içi ve yurt dışı şirket kuruluşlarında yapıyı bu bütünlükle ele alıyor, bugünün kolaylığı için yarının esnekliğinden vazgeçilmemesini önceliğimiz sayıyoruz.